در انقلاب اسلامی، همه گروهها در کنار اسلامیها و طرفداران شریعتی در امام کردن آیتالله خمینی فعال بودند.
جنبش بدون كاريزما
افشين محمد، روزنامه نيمنما
شاید تابهحال هیچکدام از ما عبارت "اشتباه آیتالله خمینی" را نشنيده باشیم اما حقیقت ایناست که وی اشتباهات زیادی داشت و بخشی از آن درست مانند مصدق، پذیرفتن رادیکالیسم پرشور و کمشعور پوپولیستی بود. جملهی معروف اقتصاد مال خر است، برق و آب مجانی، فتوای حرام بودن گوشت یخزده، حمایت از اشغال سفارت آمریکا، اعدامهای سال 60 و 67، نپذیرفتن پیشنهاد صلح، عدم حمایت کامل از یکی از خوشنامترین رجال سیاسی ایران و باسابقهترین مبارزان و نخست وزیر دولت موقت و... همه از تصمیمات نادرست او بودهاند.
البته باید پذیرفت بدون وجود این شخصیتهای کاریزماتیک شاید مردم هیچگاه به چنین دستاوردهایی نمیرسیدند اما وجود آنها مسبب اصلی شکستهای نهضتها و انقلابها بوده است. این پارادوکس همانند دیکتاتوری ایرانی بازتولید میشود. تبعیت از یک کاریزما برای مردم، سادهتر از فکر کردن و تصمیم گرفتن و عمل در دستههای کوچک بوده است. برخلاف آنچه اکنون در جنبش سبز در حال بروز است.
نکته جذاب در جنبش سبز مردم ایران تفاوتهایی است که با همین اشاره مختصر به جنبشها و کاریزماهای گذشته قابل ردیابی است.
جامعه انسانی هیچ گاه نمیتواند در سیر تاریخی خود دچار تغییر مسیر و روش ناگهانی گردد. نکتهای که به اشتباه و به قصد مشخص در این حکومت تبلیغ میشود: تو گویی مردم کافر پیش از انقلاب ناگهان به مومنانی پرهیزگار تبدیل شدهاند.
در سیر تاریخی رشد طبقه متوسط که خواستگاه تغییرات دموکراتیک در جامعه است، ما اکنون در مرحله به مراتب رشد یافتهتری به نسبت سال 57 هستیم. آنچه در حرکت مردم در جنبش سبز مشاهده میکنیم امتداد منطقی فضای جالب و متعادل پیش از انتخابات بود. هستههای مردمی که میاندیشند، تحلیل میکنند و مخالف را تحمل میکنند.
گرچه این جنبش رهبرانی چون موسوی، خاتمی، کروبی و رفسنجانی دارد اما آگاهانه یا ناآگاهانه هیچکدام از این افراد نقش کاریزماتیکی به مانند شخصیتهای کاریزماتیک پیشین ندارند. البته شاید بخواهید به شخصیت این افراد به عنوان دلیل اصلی این امر اشاره کنید اما در تمام مثالهای ارائه شده، بروز و ظهور کاریزما در تبادل دوطرفه با جامعه شکل گرفتهاست. اصولاً یک کاریزما بدون مقبولیت عمومی امکان دستیابی به جایگاه برتر و پدر جنبش یا ملت را ندارد. کاریزما خودش را به آن جایگاه نمیرساند بلکه مردم او را تا آن نقطه بالا میبرند.
در انقلاب اسلامی، کمونیستها و ملیون و همه گروهها در کنار اسلامیها و طرفداران شریعتی در دادن نقش به آیتالله خمینی و امام کردن او فعال و به شدت تاثیرگذار بودند.
برای اولین بار در تاریخ ایران، رهبران جنبش خود را در کنار مردم نگاه داشتهاند و متقابلاً مردم نیز آنان را تقدیس نمیکنند. نحوه برخورد و تعامل آقای موسوی با مردم و جنبش و پیشنهاد وی در آخرین اعلامیه و اشاره به هستههای اجتماعی نشان از حرکتی عالمانه برای جلوگیری از بروز کاریزمایی قدرتطلب و پدرگونه دارد. این زیرکی، حیات جنبش را تضمین میکند زیرا آن را به سرنوشت مردم، ناس، پیوند میزند و مردم بیشمارند و هیچ گاه پایان نمیپذیرند، اما اشخاص قابل تخریب و تهدید و تحدید هستند.
مردم نیز برای اولین بار بدون وجود پایگاه ارتباطی سیستماتیک مانند مساجد یا بازار، حضور افتخارآمیز و غرورآفرین خود را در روزهای 23 تا 28 خرداد و 29 خرداد به رخ اقتدارگرایان کشیدند.
نقش ارتباطات اینترنتی و سینهبهسینه با توجه به خاصیت تکثرپذیری آنها، برای اولینبار توانست اکثریتی از مردم با مرامها و اعتقادات مختلف را در حضوری بدون مرزبندی در خیابانها متبلور کند.
مردمی که حاضر هستند برای آزادی، استقلال و حقوق انسانی خود جان بدهند اما دیگر هیچگاه حاضر نیستند به خاطر فرد خاصی جان بدهند.
صحنهای که هر سال در سالروز 12 فروردین از تلویزیون غیرملی پخش میشود که پیرزنی میگوید: من به جمهوری اسلامی آقای خمینی رای میدهم. یا رزمندگان فراوانی که به خاطر شخص امام راهی جبههها شدند.
جنبش برای تداوم قطعاً نیاز به رهبر یا رهبرانی دارد اما رهبری کاریزماتیک در ایران به معنای تشکیل نطفه دیکتاتوری بعدی است. جنبش سبز، جنبش بدون کاریزما است. راه سبز امید، اولین تجربه تاریخی بدون خشونت طبقه متوسط و بالغ ایرانی در پیگیری و پافشاری بر مطالبات راستین انسانی خویش است.
وظیفه ما شناخت کارکرد، قدرت و بروز این راه سبز و مشارکت فعال در آن است. به امید ایرانی سبز، آزاد و مستقل.
مطالب مرتبط:
جنبش بدون كاريزما، بخش اول
جنبش بدون كاريزما، بخش دوم
جنبش بدون كاريزما، بخش سوم
این مطلب را ارسال کنید به ...
نظر ها (2)
-
|2009-09-15 13:35:49 احمدلینک هایی که داده بودید را خواندم. مخصوصا مقاله حجاریان جالب بود. مجموعا هم مقاله خیلی خوب و شسته رفته ای بود.
اما نقد:
1- - من دارم فکر می کنم که در دوران مشروطه کاریزما که بود؟ به نظر می رسد با توجه به تحلیل شما جنبش سبز را باید در امتداد مشروطه و از جنس آن دانست نه در امتداد جنبش های جدید تر مثل جنبش ملی شدن نفت، انقلاب اسلامی و اصلاحات. تنها تفاوتش آن است که آن اقلیت تحصیل کرده دوره مشروطه با اکثریت یا دست کم جمعیتی 14 میلیونی تبدیل شده است.
2-
نویسنده نوشت:مردم بیشمارند و هیچ گاه پایان نمیپذیرند، اما اشخاص قابل تخریب و تهدید و تحدید هستند. مردم نیز برای اولین بار بدون وجود پایگاه ارتباطی سیستماتیک مانند مساجد یا بازار، حضور افتخارآمیز و غرورآفرین خود را در روزهای 23 تا 28 خرداد و 29 خرداد به رخ اقتدارگرایان کشیدند.
با این که نداشتن رهبر و سازمان و پایگاه به نفع این جنبش است موافق نیستم. مردم واقعا نتوانسته اند به صورت خودجوش تظاهرات جدی ای را هماهنگ کنند. راهپیمایی های میلیونی تقریبا همگی حاصل دعوت همین رهبران و سازمانها بوده است. یعنی حرکتهای مردمی، هرچند مردم بی شمار باشند، به اعتراض های میلیونی تبدیل نمی شود و در نتیجه احتمال به نتیجه رسیدنش زیاد نیست. مثل قبل از انقلاب دست کم از 16 آذر 32 اعتراض های پراکنده دانشجویی و مردمی وجود داشت. ولی تنها با حضور میلیونی مردم در سال 57 بود که تیرخلاص به حکومت خورد.
به نظر من نداشتن رهبر و سازمان ثمربخش نیست بلکه حالت بهینه آن است که تعدادی رهبر در سطح هم با طرفدارانی مجزا وجود داشته باشد. که در صورت موفقیت جنبش، تعادل و توازن قوا مانع از ایجاد یک دیکتاتوری مجدد شود.
3-گفت:مردمی که حاضر هستند برای آزادی، استقلال و حقوق انسانی خود جان بدهند اما دیگر هیچگاه حاضر نیستند به خاطر فرد خاصی جان بدهند.
نکته درستی است که طرفداران دموکراسی حاضر نیستند جان خود را در راه فرد خاصی بدهند و دیکتاتور جدیدی بسازند اما به نظر من، نکته مهمتر آن است که مردم مخالف آزادی هم دیگر حاضر نیستند جانشان را در این راه بدهند. در زمان انقلاب آیت الله خمینی بخش اعظمی از قدرت خود را عوام به دست آورده بود و آن نیروی فدایی در سرکوب روشنفکران و تداوم جنگ نقش کلیدی داشت. در حالی که در حال حاضر تعداد کسانی که حاضرند برای حکومت هر کاری کنند شاید چند هزار نفر بیشتر نباشد آنهم اغلب دنبال منافع آن هستند نه دلایل ایدئولوژیک و اعتقادی.
از مقاله های خوب و تفکربرانگیزتان که زمینه ساز بحث های جدی در روزنامه شد به سهم خودم متشکرم.
Powered by !JoomlaComment 4.0 beta2
| < قبلی |
|---|
